A
AIFAESA · PAM
Repúblika Demokrátika Timor-Leste
 Dokumentu Integrado · 2025
Dokumentu Estratéjiku Integrado

Kuadru Legál-Operasionál Distribuisaun Kompeténsia ho Sistema Nasionál Integrado Monitorizasaun no Inspesaun

Modelu kooperasaun entre AIFAESA, Autoridade Munisipál sira (inklui RAEOA) no Ministériu Administrasaun Estatal — atu garante kobertura teritoriál boot liu, efisénsia iha fiskalizasaun, no governasaun bazeia ba dadus.

Dekretu-Lei n.º 29/2024 D.M. n.º 85/2023 Nível Operasionál 3 +3 000 intervensaun/fulan SNIMI · Dashboard Nasionál
Enquadramentu

Fundasaun Legál no Kontextu Institusionál

 AIFAESA — Misaun Nasionál

AIFAESA garante, iha nível nasionál, kumprimu norma sira kona-ba seguransa alimentár, protesaun saúde públika, autentisidade produtu sira, no promosaun prátika ekonómiku neebé justu, inklui área metrolojia no padronizasaun.

 Servisu Munisipál — Atribuisaun Relevante

D.M. n.º 85/2023 prevê Servisu Munisipál Seguransa Alimentár no Servisu Munisipál Jestaun Merkadu no Turizmu, ho funsaun monitorizasaun, promosaun prátika di'ak, no fiskalizasaun lokál.

"Sobreposisaun parsial atribuisaun sira hatudu katak presiza koordinasaun ne'ebé estreitu liu no definisaun kompeténsia entre nível diferente sira klaru — esensiál hodi atu duplikasaun, konflitu institusionál no risku inefisiénsia, atu garante sistema fiskalizasaun ne'ebé koerente, efetivu no aliña ho objetivu nasionál sira."

700
Inspesaun/fulan (situasaun atual)
≈20%
Kobertura teritoriál atual
>3000
Intervensaun/fulan (tuir modelu propostu)
≈100%
Kobertura anuál (expektativa)
Seksaun 1

Estrutura husi Modelu Propostu

Modelu bazeia ba Prinsípiu Separasaun Funsionál Intelijente — nível ida-idak kumpre nia papel diferensiadu, hodi elimina duplikasaun no maximiza kobertura teritoriál.

Funsaun Responsável Prinsipál Responsável Sekundáriu Nível Legál
Identifikasaun Operadór siraMunisípiu siraD.M. n.º 85/2023
Klasifikasaun RiskuAIFAESAMunisípiu sira (pré-klasifikasaun)D.L. n.º 29/2024
Monitorizasaun KontinuaMunisípiu siraD.M. n.º 85/2023
Inspesaun FormálAIFAESAD.L. n.º 29/2024
SansaunAIFAESAD.L. n.º 29/2024
Edukasaun / PrevensaunMunisípiu siraAIFAESA (apoiu téknika)D.M. n.º 85/2023
Koordinasaun NasionálMAEAIFAESA SentrálD.L. n.º 49/2023
Seksaun 2

Arkitetura Nasionál Inspesaun — Nível 3

1
Nível Munisipál
Baze Teritoriál — Liña Dahuluk

Servisu sira involve:

Seguransa Alimentár · Jestaun Merkadu no Turizmu · Protesaun Sivil · Ajénsia Munisipál Fiskalizasaun

  • Identifikasaun universál no rejistrasaun operadór lokál hotu-hotu
  • Verifikasaun preliminár: hijiéne, funsionamentu, lisensa sira
  • Monitorizasaun kontinua no presensa loroloron iha merkadu
  • Pré-klasifikasaun risku (Ki'ik / Médiu / Aas)
  • Edukasaun no kampaña prátika di'ak
  • Relatoriu obrigatóriu no estruturadu ba AIFAESA liu husi SNIMI
2
Servisus Deskonsentradus AIFAESA
Rejionál — Kluster 4

Zona/Rejiaun previstu:

RAEOA · Baukau (Vikeke, Lautém) · Kovalima (Ainaru, Bobonaru) · Díli alargadu (Aileu, Ermera, Manatuto, Likisá)

  • Validasaun no klasifikasaun definitiva risku (sistema pontuasaun)
  • Planeamentu semanal no fulan-fulan inspesaun bazeia ba prioridade
  • Ezekusaun inspesaun téknika formál ho koleksaun/rekolla prova/evidênsia
  • Resposta rápida (≤ loron 7) iha kazu risku aas
  • Koordinasaun no feedback kontinua ho munisípiu sira
3
AIFAESA Sentrál
Nasionál — Autoridade Másimu

Kompeténsia exkluziva:

  • Definisaun polítika, estratéjia no norma nasionál
  • Jestaun sistema nasionál risku (SNIMI)
  • Koordinasaun ho MAE no Autoridade Munisipál sira
  • Operasaun espesiál (fraude, rede ilegal sira)
  • Prosesu instruisaun no sansaun formál
  • Metrolojia no padronizasaun nasionál
  • Governasaun sistema dijitál nasionál
Seksaun 3

Sistema Klasifikasaun Risku

Variável no Pezu
Kritériu AvaliasaunPezu
Tipu atividade (hahan, bee, saúde)Aas
Istória infrasan siraAas
Kondisaun observa husi munisípiuAas
Volume kliente / afluénsiaMédiu
Lokalizasaun (merkadu, eskola, ospitál)Médiu
Pontuasaun → Asaun Jera
≥80
Risku Aas
Inspesaun AIFAESA obrigatóriu iha ≤ loron 7. Alerta automátiku emite ona.
50–79
Risku Médiu
Inspesaun planeia iha ≤ loron 30. Planu rejionál.
<50
Risku Ki'ik
Monitorizasaun munisipál kontinua + inspesaun anuál planeia.
Seksaun 4

Fluxu Operasionál Padronizadu

1
Munisípiu
Identifika no rejista operadór iha sistema SNIMI (formuláriu dijitál)
2
Munisípiu
Halo verifikasaun preliminár ho checklist simplifikadu no rejista evidénsia (foto + GPS)
3
Munisípiu
Atribui klasifikasaun risku inisiál (pré-klasifikasaun) no submete ba sistema
4
Sistema SNIMI
Motor risku recalcula pontuasaun automátikamente bazeia ba variável barak
5
AIFAESA Rejionál
Simu alerta automátiku, valida klasifikasaun risku
6
Sistema SNIMI
Jera no ajenda planu inspesaun automátikamente bazeia ba pontuasaun no disponibilidade
7
AIFAESA Rejionál
Ezekuta inspesaun téknika formál ho koleksaun prova dokumentadu
8
AIFAESA
Desidi medida: avizu, notifikasaun, interdasaun ka prosesu sansionatoriu
9
Munisípiu
Akompaña kumprimu medida sira no relata ba sistema
10
Dashboard
Atualiza KPI sira no visibilidade iha tempu reál ba nível hotu-hotu
 Mekanizmu Evita Duplikasaun
AtividadeSé HALOSé La Halo
Inspesaun formálAIFAESAMunisípiu sira
SansaunAIFAESAMunisípiu sira
Jestaun merkaduMunisípiu siraAIFAESA
Edukasaun primáriaMunisípiu siraAIFAESA (apoiu)
Monitorizasaun loroloronMunisípiu siraAIFAESA
Definisaun normaAIFAESA SentrálMunisípiu sira
Seksaun 5

SNIMI — Sistema Nasionál Integrado Monitorizasaun no Inspesaun

Dashboard úniku ho formuláriu online koleksaun dadus iha munisípiu hotu-hotu, asésivu ba jetor sira iha nível munisipál, MAE, AIFAESA no nível nasionál.

Arkitetura Sistema
1
Kaptura Dadus (Liña Dahuluk)
Formuláriu mobile-first · Online/offline · Servisu munisipál + ekipa AIFAESA · Sinkronizasaun automátika
2
Motor Risku no Prosesamentu
Validasaun automátika · Kálkulu pontuasaun · Jera alerta no prioridade inspesaun
3
Baze Dadus Sentrál
Repositóriu úniku nasionál · Istória kompletu · Auditoría imutável · Backup automátika
4
Dashboard no Analítika
Vista husi nível · KPI iha tempu reál · Mapa GIS · Relatóriu automátiku
Asesu husi Nível
NívelAsesu
MunisipálDadus munisípiu + komparativu distrital
AIFAESA RejionálMunisípiu sira iha kobertura + alerta risku
MAEMunisípiu hotu-hotu + agregadu nasionál
Nasionál / GovernuVizaun konsolidadu totál + exportasaun relatóriu
Integrasaun Hakarak
  • SERVE — Baze nasionál operadór ekonómiku
  • INSP-TL — Rede laboratóriu analíza
  • Sistema lisensiamentu munisipál
  • Portal Sidadaun (denúnsia no reklamasaun online)
  • Sistema saúde públika (EMR / alerta epidemiolójiku)
 Formuláriu Nasionál Padronizadu — Bloku Obrigatóriu sira
1 · Identifikasaun Operadór
  • › Naran / NIF / N.º SERVE
  • › Tipu atividade (lista padronizadu)
  • › Lokalizasaun GPS automátiku
2 · Lisensiamentu
  • › Situasaun (válidu / hotu ona / la iha)
  • › Tipu lisensa
  • › Data validade
3 · Checklist Sanitáriu
  • › Hijiéne jerál (OK / La OK)
  • › Manipulasaun hahan
  • › Armazenamentu · Bee · Saneamentu
4 · Evidénsia
  • › Foto obrigatóriu (mín. 2)
  • › Vídeu opsionál
  • › Nota inspetór
5 · Klasifikasaun Preliminár
  • › Ki'ik / Médiu / Aas risku
  • › Justifikasaun obrigatóriu
  • › Validasaun automátika husi motor
6 · Asaun Imediatu
  • › Edukasaun / avizu verbal
  • › Enkamiñamentu ba AIFAESA
  • › Emerjénsia — Alerta Mean
 Estrutura Téknika — Tabela Prinsipál Baze Dadus
operators inspections municipal_checks risk_scores violations users regions alerts sanctions audit_logs
Seksaun 6

Dashboard Nasionál — Módulu no KPI sira

≥ 95%
Operadór rejistadu iha sistema
100%
Risku aas inspecionadu husi AIFAESA
≤ 7 loron
Tempu resposta ba risku aas
≥ 3000
Intervensaun fulan-fulan kombinadu
100%
Inspesaun rejistadu dijitálmente
 1. Kobertura Operadór sira
  • › N.º totál rejistadu vs estimadu
  • › % kobre husi munisípiu
  • › Evolusaun fulan-fulan rejistrasaun
 2. Atividade Kampu
  • › Verifikasaun munisipál (loroloron)
  • › Inspesaun AIFAESA ezekutadu
  • › Intervensaun totál husi períodu
 3. Mapa Risku (GIS)
  • › Heatmap nasionál atualizu
  • › Identifikasaun hotspot sira
  • › Drill-down husi munisípiu
 4. Pipeline Inspesaun sira
  • › Pendente / Iha prosesu / Konkluidu
  • › Prazo médiu ezekusaun
  • › Desviu SLA husi rejiaun
 5. Infrasan no Sansaun sira
  • › N.º infrasan husi tipu
  • › Sansaun aplika no montante
  • › Tempu médiu resolusaun
 6. Desempeñu Institusionál
  • › Ranking desempeñu munisipál
  • › Taxa konformidade pós-inspesaun
  • › Relatóriu automátiku fulan-fulan
Seksaun 7

Mekanizmu Integridade no Antikorrupsaun

GPS Obrigatóriu
Submisaun hotu-hotu inklui koordenada GPS verifikável, lakohi permite inspesaun fiktísiu.
Foto Obrigatóriu
Evidénsia fotográfika mínima iha rejistrasaun ida-idak — ho timestamp automátiku integrado.
Timestamp Automátiku
Data no oras rejistadu automátikamente husi sistema — la bele edita husi utilizadór.
Blokeia Duplikadu
Sistema deteta no impedé submisaun duplikadu husi operadór hanesan iha períodu hanesan.
Distribuisaun Automátika
Atribuisaun aleatóriu no bazeia ba risku inspesaun sira — elimina seleksaun diskresianariu.
Auditoría Kruzada
Dadus munisipál no AIFAESA sira konfrontadu automátikamente hodi deteta anomalia.
Logs Imutável
Istória kompletu asaun iha sistema — imutável no asésivu ba auditoría esternu.
Alerta Komportamentu
Sistema deteta padraun suspeitu: ex. inspesaun barak laho evidénsia ka iha tempu rekorde.
Seksaun 8

Planu Implementasaun

I
Faze 1 · 0 – Fulan 3
Hahu Rápidu — Instrumentu Disponivel
  • Formuláriu dijitál ho Google Forms / KoboToolbox / ODK
  • Dashboard simplifikadu via Google Looker Studio / Metabase
  • Formasaun ajente munisipál no inspetór AIFAESA
  • Pilotu iha munisípiu 3 (Díli, Baukau, Kovalima)
  • Definisaun protokolu no checklist nasionál padronizadu
II
Faze 2 · Fulan 3 – 9
Sistema Web Dedikadu
  • Sistema web dedikadu (PHP + MySQL — stack ezistente Laragon/NAS)
  • Autentikasaun husi roles (munisipál / rejionál / sentrál / MAE)
  • Motor risku automatizadu integrado
  • Dashboard nasionál ho vista barak husi nível
  • Espansaun ba munisípiu hotu-hotu
  • Integrasaun ho baze SERVE no sistema lisensiamentu
III
Faze 3 · Fulan 9 – 18
Maturidade no Espansaun
  • App mobile nativu ho sinkronizasaun offline
  • GIS avansadu ho heatmap no analíza espasial
  • Integrasaun ho INSP-TL (laboratóriu analíza)
  • Portal denúnsia públiku online
  • Relatóriu automátiku ba órgaun soberania no parseiru internasionál
  • Integrasaun ho sistema saúde públika ba alerta epidemiolójiku
 Entregavel Téknika Disponivel ba Implementasaun Imediatu
  • Estrutura SQL kompletu sistema (schema baze dadus)
  • Kódigu PHP inisiál (formuláriu dijitál + painél administrativu)
  • Wireframe interface utilizadór (dashboard no formuláriu)
  • Prompt ba AI Agent jera sistema kompletu
  • Projetu Diploma Ministeriál ka Dekretu-Lei
  • Manuál operasionál ba inspetór no munisípiu sira
Seksaun 9

Impaktu Espera

Problema IdentifikaduSolusaun iha Modelu Foun
Inspesaun aleatóriu laho kritériu téknikaPlaneamentu 100% bazeia ba risku (sistema pontuasaun)
Kobertura teritoriál ki'ik (≈20%)Rejistrasaun universál no monitorizasaun munisipál kontinua
La iha dadus no visibilidade nasionálDashboard iha tempu reál — vizaun konsolidadu nasionál
Risku korrupsaun no favoritizmuRastreabildade totál, GPS, foto, logs imutável
La iha koordinasaun inter-institusionálSistema úniku nasionál ho roles diferensiadu
Duplikasaun esforsu no kustuSeparasaun funsionál intelijente ho responsabilidade klaru
La iha mekanizmu prestasaun kontaKPI públiku, auditoría kruzada no relatóriu automátiku

"Ho sistema ne'e, munisípiu ida-idak sai sentru ativu koleksaun dadus, enkuantu AIFAESA mantén kontrolu téknika no sansionatoriu. Ba dahuluk, nasaun sei iha visibilidade totál, iha tempu reál, kona-ba estadu konformidade ekonómiku, sanitáriu no alimentár iha territóriu tomak. Modelu ne'e la aumenta deit numeru inspesaun — transforma sistema fiskalizasaun husi modelu reativu no aleatóriu ba sistema intelijente, bazeia ba risku, integrado teritoriálmente no koerente legálmente, maximiza papel AIFAESA hanesan autoridade nasionál no uza munisípiu sira hanesan rede operasionál liña dahuluk."

+329%
Aumentu intervensaun fulan-fulan
100%
Operadór risku aas kobre
0
Inspesaun laho rejistrasaun dijitál
≤7 loron
Resposta garantidu ba risku aas